Kościół Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny

Sanktuarium Matki Bożej Boreckiej

Klasztor Dominikanów (OP)

Matka Boża Borecka
koronowana
15 sierpnia 1919 roku
oraz
14 sierpnia 1995 roku


Diecezja Przemyska

 width=

O miejscu, w którym powstał klasztor i kościół, było głośno na długo przed zbudowaniem klasztoru Dominikanów, a to za sprawą cudownego obrazu Matki Boskiej Borkowskiej oraz studzienki, przy której miała się objawić Matka Najświętsza. Ponieważ miejsce to jest na wzniesieniu, zostało nazwane Jasną Górą Różańcową w Borku Starym (Borecką). Pierwsze cuda, uczynione za wstawiennictwem Matki Boskiej Borkowskiej, miały miejsce w 1336 roku. To wtedy według legendy przy źródle miała się ukazać Matka Boża i od tego momentu kult tego miejsca i obrazu ciągle się poszerza.
Klasztor Dominikanów w Borku Starym został ufundowany przez księdza Macieja z Ramnicy Niwickiego, proboszcza z Tyczyna w 1670 roku. Jego budowniczym był Antoni Trybryhan. Od początku swojej obecności w Borku Starym dominikanie przede wszystkim szerzyli kult Matki Bożej. Opiekowali się przychodzącymi pielgrzymami – spowiadali ich, głosili kazania i odprawiali nabożeństwa. Aby się utrzymać, zakonnicy prowadzili i prowadzą niewielkie gospodarstwo, uprawiają rolę. Oprócz typowych prac gospodarczych dominikanie w Borku Starym zajmowali się też działalnością oświatową. Prowadzili szkołę przyklasztorną, a także szkołę z bursą dla muzykantów. Organizowali koncerty z wieży kościoła, które odbywały się do czasu zaborów. W klasztorze mieści się biblioteka licząca około 6000 dzieł. W Borku Starym istniało hospicjum prowadzone przez dominikanów, do obowiązków braci należało utrzymanie jego oraz pensjonariuszy. Ponieważ zakon dominikanów jest zakonem kaznodziejskim, dlatego wokół klasztorów dominikańskich wierni skupiali się w różnego rodzaju grupach, bractwach, duszpasterstwach. Podobnie wyglądało to w Borku Starym, bracia skupiali wiernych w: Bractwie Różańcowym, Bractwie Szkaplerznym, III Zakonie św. Dominika, Imeldankach dla dziewcząt i Pasku św. Tomasza dla chłopców – obecnie wspomniane duszpasterstwa już w Borku nie istnieją.
Obecny kościół wybudowano w latach 1684–1726. Kiedy w okresie zawirowań rozbiorowych dominikanie musieli opuścić klasztor, kościół, podobnie jak budynki klasztorne, podupadł. W latach 1826–1836 dominikanie przebywali poza pierwotną fundacją klasztorną. Tuż po powrocie w 1836 roku rozpoczęli gruntowny remont. Okoliczni dziedzice dostarczali surowców niezbędnych do budowy. Jednak renowacja kościoła i klasztoru – jednych z najpiękniejszych zabytków Podkarpacia – trwa do dziś.
Kościół w Borku Starym jest świątynią trójnawową, do której wnętrza prowadzą dwa wejścia. Świątynia może pomieścić około 1000 osób. Jakby zwieńczeniem barokowej budowli kościoła są trzy ołtarze barokowe z elementami rokokowymi – ufundowane przez podczaszego koronnego Józefa Zarębę-Skrzyńskiego – główny i dwa boczne: ołtarz św. Wincentego Fereriusza i z drugiej strony – ołtarz św. Józefa. Natomiast w nawach bocznych znajdują się cztery ołtarze – dziś po konserwacji przywrócono im niebieską kolorystykę – Najświętszego Serca Pana Jezusa, św. Dominika i w drugiej nawie – św. Jacka i Pana Jezusa Ukrzyżowanego.
W centralnej części ołtarza głównego znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej Borkowskiej, a na jego zasuwie widnieje przedstawienie Matki Bożej Różańcowej, która przekazuje różaniec św. Dominikowi i św. Katarzynie ze Sieny. Nad nimi zostały "piętrowo" umieszczone obrazy przedstawiające Wniebowzięcie NMP oraz Jej ukoronowanie. Oprócz tego wokół cudownego obrazu zostały umieszczone figury świętych dominikańskich. Ołtarz ten najprawdopodobniej powstał w Gdańsku w XVII wieku.
Na bocznych ścianach prezbiterium zostały umieszczone obrazy przedstawiające chrzest Pana Jezusa w Jordanie oraz Jana Chrzciciela przemawiającego do Żydów.
Pierwotna forma klasztoru nie przetrwała do dziś. W 1793 roku strawił go pożar, bracia zostali zmuszeni do rozebrania zabudowań klasztornych i wybudowania nowych. Oprócz klasztoru zostały także przebudowane kapliczki znajdujące się na wzgórzu klasztornym. Kaplica MB Bolesnej znajduje się w miejscu, gdzie kiedyś była kaplica z Trzema Krzyżami i z cudownym obrazem. Kaplica ta posiada małą sygnaturkę (tzw. dzwonek loretański), której dźwięk według miejscowej tradycji pomaga odejść konającym. Natomiast w niżej położonej kaplicy św. Anny, obok której znajduje się zakonny cmentarzyk, przez pewien czas, gdy jeszcze nie było obecnego kościoła – przechowywany był cudowny obraz.